BNS आणि BNSS नुसार तडजोडीने केस मिटवता येते का?

Keywords: Compromise in Criminal Case, BNS, BNSS

नवीन भारतीय न्याय संहिता, 2023 (BNS) आणि भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, 2023 (BNSS) लागू झाल्यानंतर गुन्हेगारी प्रकरणांमध्ये तडजोड (Compromise) करता येते का, याबाबत नागरिकांमध्ये संभ्रम आहे. कायद्यानुसार सर्व गुन्हे तडजोडीने मिटवता येतात असे नाही.

गुन्हेगारी प्रकरणात तडजोड म्हणजे काय?

गुन्हेगारी प्रकरणात तडजोड म्हणजे फिर्यादी व आरोपी यांनी परस्पर संमतीने वाद मिटवणे. मात्र BNS व BNSS नुसार केवळ काही ठराविक गुन्हेच तडजोडीयोग्य आहेत.

BNSS नुसार तडजोडीची कायदेशीर तरतूद

BNSS (जुना CrPC चा पर्याय) मध्ये तडजोडीयोग्य गुन्ह्यांची तरतूद ठेवण्यात आली आहे. हे गुन्हे दोन प्रकारचे असतात:

  • न्यायालयाच्या परवानगीशिवाय तडजोड करता येणारे गुन्हे
  • न्यायालयाच्या परवानगीने तडजोड करता येणारे गुन्हे

BNS नुसार कोणते गुन्हे तडजोडीने मिटवता येतात?

BNS नुसार जे गुन्हे खाजगी स्वरूपाचे आहेत आणि ज्यांचा समाजावर गंभीर परिणाम होत नाही, असे गुन्हे तडजोडीने मिटवता येतात.

  • साधी मारहाण
  • शिवीगाळ
  • साधी धमकी
  • मानहानीसंबंधी वाद
  • कौटुंबिक किंवा वैयक्तिक स्वरूपाचे वाद

अशा प्रकरणांमध्ये दोन्ही पक्षांनी लेखी तडजोड केल्यास, BNSS नुसार न्यायालय केस निकाली काढू शकते.

कोणते गुन्हे तडजोडीने मिटवता येत नाहीत?

BNS अंतर्गत जे गुन्हे समाजावर गंभीर परिणाम करतात, ते तडजोडीने मिटवता येत नाहीत.

  • खून व गंभीर हिंसाचार
  • लैंगिक गुन्हे
  • दरोडा व गंभीर स्वरूपाची चोरी
  • SC/ST Atrocities Act अंतर्गत गुन्हे
  • भ्रष्टाचार व राष्ट्रविरोधी गुन्हे

अशा प्रकरणांमध्ये पक्षकारांमध्ये तडजोड झाली तरीही गुन्हेगारी केस चालू राहते.

BNSS नुसार High Court मध्ये केस Quash करता येते का?

BNSS नुसार High Court ला आपले अंतर्निहित अधिकार (Inherent Powers) वापरून काही विशिष्ट परिस्थितीत FIR किंवा गुन्हेगारी केस रद्द (Quash) करण्याचा अधिकार आहे.

विशेषतः जेव्हा वाद पूर्णतः खाजगी स्वरूपाचा असतो, दोन्ही पक्षांनी स्वेच्छेने तडजोड केलेली असते आणि समाजहित बाधित होत नाही, तेव्हा High Court केस Quash करू शकते.

तडजोड करताना घ्यावयाची काळजी

  • तडजोड दबाव, धमकी किंवा फसवणुकीशिवाय असावी
  • तडजोड लेखी स्वरूपात असावी
  • दोन्ही पक्षांच्या सही असणे आवश्यक
  • कायद्याच्या चौकटीतच तडजोड करावी

निष्कर्ष

BNS आणि BNSS नुसार सर्व गुन्हे तडजोडीने मिटवता येत नाहीत. कोणता गुन्हा तडजोडीयोग्य आहे, हे कायद्याच्या तरतुदी व न्यायालयाच्या विवेकाधिकारावर अवलंबून असते. त्यामुळे कोणतेही पाऊल उचलण्यापूर्वी कायद्याची योग्य माहिती असणे आवश्यक आहे.

लेखक : ॲड. सचिन वाघमारे

Disclaimer: ही माहिती केवळ कायदेशीर जनजागृतीसाठी आहे. याचा उद्देश जाहिरात किंवा वैयक्तिक कायदेशीर सल्ला देणे नाही.